Turcja - Türkiye - Turkey

Idea przedmurza – antemurale christianitatis – stanowi istotną składową wielu kultur narodowych w Europie Środkowej. Jest to również doświadczenie Polski i Polaków. Kilka wieków sąsiedztwa Rzeczypospolitej i Imperium Osmańskiego jest ciągle żywe w polskiej tradycji i kulturze. Co charakterystyczne, nasze myślenie o Turcji obciążone jest balastem mitologii narodowej z przełomu XIX i XX wieku. Jej fundamentem nadal są dzieła polskiego noblisty Henryka Sienkiewicza sprzed ponad stu lat. Co więcej, Sienkiewiczowskie okulary tak świetnie przylgnęły do naszych nosów, że wielu wręcz zapomniało, iż właśnie przez nie spogląda w przeszłość naszej części Europy. Czas więc je zdjąć. Czas spróbować spojrzeć także od drugiej strony.
Na ile możemy mówić o europejskim limes imperium tureckiego? O cywilizacyjnej misji Turcji w naszej części kontynentu? O tureckim dziedzictwie – wypieranym, niechcianym czy może tylko zapomnianym?
Równocześnie intryguje nas tureckie doświadczenie wieku XX. Turecka droga do budowy nowoczesnego i demokratycznego państwa. Skomplikowana relacja między tradycją a rozwojem.
Podnosząc te kwestie, nie wahamy się pytać o europejski horyzont Turcji – dawniej, dziś, a także, być może, w przyszłości. Obie rocznice – dziewięćdziesięciolecia podpisania umowy o przyjaźni między II Rzecząpospolitą a Republiką Turcji (2013) i sześćsetlecia nawiązania stosunków dyplomatycznych między I Rzecząpospolitą a Imperium Osmańskim (2014) – stanowią doskonały do tego pretekst.

    • 1
      Od redakcji
      Jacek Purchla

      Idea przedmurza – antemurale christianitatis – stanowi istotną składową wielu kultur narodowych w Europie Środkowej. Jest to również doświadczenie Polski i Polaków. Kilka wieków sąsiedztwa Rzeczypospolitej i Imperium Osmańskiego jest ciągle żywe w polskiej tradycji i kulturze. Co charakterystyczne, nasze myślenie o Turcji obciążone jest balastem mitologii narodowej z przełomu XIX i XX wieku. Jej fundamentem nadal są dzieła polskiego noblisty Henryka Sienkiewicza sprzed ponad stu lat. Co więcej, Sienkiewiczowskie okulary tak świetnie przylgnęły do naszych nosów, że wielu wręcz zapomniało, iż właśnie przez nie spogląda w przeszłość naszej części Europy. Czas więc je zdjąć. Czas spróbować spojrzeć także od drugiej strony.
      Na ile możemy mówić o europejskim limes imperium tureckiego? O cywilizacyjnej misji Turcji w naszej części kontynentu? O tureckim dziedzictwie – wypieranym, niechcianym czy może tylko zapomnianym?
      Równocześnie intryguje nas tureckie doświadczenie wieku XX. Turecka droga do budowy nowoczesnego i demokratycznego państwa. Skomplikowana relacja między tradycją a rozwojem.
      Podnosząc te kwestie, nie wahamy się pytać o europejski horyzont Turcji – dawniej, dziś, a także, być może, w przyszłości. Obie rocznice – dziewięćdziesięciolecia podpisania umowy o przyjaźni między II Rzecząpospolitą a Republiką Turcji (2013) i sześćsetlecia nawiązania stosunków dyplomatycznych między I Rzecząpospolitą a Imperium Osmańskim (2014) – stanowią doskonały do tego pretekst.

    • 4
      Mamy na oku

  • Europejski horyzont Turcji
    • 12
      Wspólne poszukiwanie
      Olga Wysocka

      Kiedy ponad dwa lata temu rozpoczynaliśmy w Instytucie Adama Mickiewicza prace nad programem kulturalnym obchodów sześćsetlecia polsko-tureckich stosunków dyplomatycznych, nasi tureccypartnerzy, zapytani, co wiedzą o Polsce, wspominali takie nazwiska, jak Mickiewicz, Kantor, Grotowski, Szajna, a także piłkarza Roberta Gadochę, po czym odpowiadali szczerze: „niewiele”. Jednocześnie my, Polacy, nie wiedzieliśmy wiele więcej o kulturze tureckiej, a jeszcze mniej o współczesnych jej przykładach, a przecież reżyser fi lmowy Fatih Akin, kompozytor i pianista Fazıl Say, reżyserka teatralna Şahika Tekand czy artysta sztuk wizualnych Ali Kazma to uznani dzisiaj artyści w międzynarodowym obiegu kultury.

    • 16
      Lechistan i Wysoka Porta – przenikające się światy
      Adam Balcer

      Unia Litwy i Polski oraz Imperium Osmańskie przez kilkaset lat istniały obok siebie powiązane unikalnymi w skali Europy wielowymiarowymi więziami. To wyjątkowe dziedzictwo wciąż jest mało znane i nad Wisłą, i nad Bosforem, a tym bardziej w Europie.

    • 34
      Polska i Turcja – wrogość czy pokojowe współistnienie?
      Tomasz Ciesielski

      Dopiero w dwudziestowiecznych pracach historycznych podjęto próby rewizji poglądów na stan stosunków polsko-tureckich na przestrzeni wieków, coraz silniej eksponując ich pokojowy charakter.

    • 50
      Stosunki osmańsko-polskie z perspektywy tureckiej w zapisach i pamięci
      Hacer Topaktaş

      Turcy osmańscy postrzegali Polaków na ogół jako düşman (wrogów) bądź küff ar (niewiernych), w oczach zaś Polaków Turcy stanowili główne zagrożenie dla państwa, a także dla podstawowych wartości.

    • 62
      Polacy a modernizacja Turcji. Wspólna historia z perspektywy niepamięci
      Beata K. Nykiel

      Po obu brzegach Bosforu przewinęły się setki naszych rodaków i mimo że przeważali wśród nich wojskowi, nie brakowało też postaci, które z racji swych umiejętności i wykształcenia odegrały wybitną rolę w wielu, czasami zaskakujących, dziedzinach.

    • 72
      „Kiedy Turek napoi konia w Wiśle”…
      Piotr Nykiel

      Podczas swej bytności we wschodniej Galicji oficerowie i żołnierze tureccy kwaterowali we wsiach i w miastach, zamieszkałych przez Polaków, Żydów i Rusinów. Bezpośrednie kontakty nawiązywane wówczas – czasem łamaną niemiecczyzną, a najczęściej za pomocą gestów – zaowocowały obaleniem wielu stereotypów.

  • Wspólne dziedzictwo?
    • 80
      Pałac Topkapı – dwór i rezydencja sułtanów
      A. Halûk Dursun

      Pałac Topkapı, drugi pałac wzniesiony po osmańskim podboju, osiągnął swój ostateczny kształt architektoniczny po modyfi kacjach w XIX wieku. Budowlę odzwierciedlającą w swojej architekturze siłę imperium nazwano „Topkapı” po tym, jak nadmorski pałac w Sarayburnu o tej samej nazwie spłonął w 1863 roku.

    • 100
      „Ruchome pałace”. Namioty tureckie w zbiorach wawelskich
      Magdalena Piwocka

      Namioty spod Wiednia nie stanowiły pierwotnego wyposażenia krakowskiej rezydencji. Nasz zasób powstał w latach międzywojennych, w heroicznym okresie budowania wawelskiego muzeum w murach królewskiej siedziby.

    • 112
      Komnata Turecka elektorów saskich
      Holger Schuckelt

      Komnata Turecka (Türckische Cammer) elektorów saskich należy do najważniejszych kolekcji tego typu na świecie. Inaczej niż w przypadku „tureckich łupów” gromadzonych w Europie pod koniec XVII wieku, kolekcja drezdeńska bogaciła się stopniowo – w ciągu stuleci – o wiele egzotycznych przedmiotów, które tylko poniekąd są związane z udziałem wojsk saskich w kampaniach przeciw Turkom. Znacznie istotniejsze dla powiększenia zbiorów Komnaty były dary dyplomatyczne oraz zakupy i dzieła tworzone na zamówienie.

    • 122
      Turcy i Europa Środkowa
      Michał Jurecki

      Poszukiwanie we współczesnej przestrzeni Europy Środkowej śladów, które pozostawiła po sobie turecka kultura, to najczęściej proces długotrwały, to specyfi czne i niezwykle intrygujące odkrywanie pozornie odkrytego.

  • Dylematy, diagnozy, wizje
    • 147
      Murat Belge, Stanisław Obirek, Ayşe Çavdar, Hakan Yılmaz

      Inaczej niż na europejskim Zachodzie, gdzie rozwój tożsamości narodowych stymulowały przemiany o charakterze politycznym, społecznym i ekonomicznym, w środkowej i południowo-wschodniej części kontynentu poczucie narodowej odrębności tworzono przede wszystkim na osnowie kulturowej, językowej i religijnej. Nie sposób więc wypowiadać się o tożsamości narodów naszej części kontynentu, abstrahując od religii. Co więcej, religia odgrywa ogromną rolę jako środek w mobilizacji politycznej i samoidentyfikacji zarówno jednostek, jak i całych wspólnot – zwłaszcza w sytuacji pogłębiającego się kryzysu i niepewności.

    • 162
      Janusz Sepioł

      Głębia geografi czna to podkreślenie, że Turcja jest jednocześnie państwem europejskim i azjatyckim, bliskowschodnim i kaukaskim. Nie jest jedynie starym krajem śródziemnomorskim. To kraj centralny, którego tożsamości nie da się zredukować do jednego obszaru geografi czno-kulturowego.

    • 170
      Europa cywilizacji czy cywilizacja Europy? Turcja a Unia Europejska
      Karol Bieniek

      Umowa Ankarska z 1963 roku stanowiła wyraz kontynuacji procesów modernizacyjnych i zbliżenia z Unią. Wizja Turcji jako państwa związanego z Europą nie tylko poprzez wielowiekową obecność militarną, lecz także politycznie przynależnego do organizacji międzynarodowej jednoczącej państwa Starego Kontynentu, stała się dominująca. Jednocześnie w opozycji do głównego dyskursu pozostawała ta część społeczeństwa, dla której rola i znaczenie religii odgrywały kluczową rolę.

    • 176
      Stosunki między Turcją a Unią Europejską. Nowy początek czy błędne koło?
      Hasan Ünal

      Najwyższa pora, aby stosunki Turcji i Unii znalazły stabilną podstawę. Obecna relacja nie zadowala żadnej ze stron.

  • Idee w praktyce
    • 184
      Tworzenie kultury. O roli prywatnego patronatu w Turcji
      Özalp Birol

      Özalp Birol rozmawia z Beatą K. Nykiel

    • 200
      Minbar w kościele
      Janusz Smaza

      Traktat zawarty między Polakami a Turkami w momencie opuszczania przez nich twierdzy kamienieckiej i pozostałych terenów w 1699 roku zawierał klauzulę o zachowaniu minaretu przy katedrze. Stoi tam do dzisiaj. Nie mamy natomiast żadnych jednoznacznych informacji na temat powodów pozostawienia w kościele minbaru.

  • Europejska Stolica Kultury
    • 208
      Bizancjum. Konstantynopol. Stambuł. Europejska Stolica Kultury
      Joanna Sanetra-Szeliga

      Miasto o tak bogatej historii, tradycji i współczesnym życiu kulturalnym nie potrzebowało przebijać się do świadomości Europejczyków. Uznano jednak, że warto przypomnieć zarówno mieszkańcom miasta, jak i Europie, że Stambuł był przez wieki centrum kultury europejskiej, a jego historia jest z kontynentem nieodłącznie związana.

  • Własną ręką
    • 216
      „Tête de Turc”
      Gündüz Vassaf

      Unia Litwy i Polski oraz Imperium Osmańskie przez kilkaset lat istniały obok siebie powiązane unikalnymi w skali Europy wielowymiarowymi więziami. To wyjątkowe dziedzictwo wciąż jest mało znane i nad Wisłą, i nad Bosforem, a tym bardziej w Europie.

    • 224
      Carogród oczami Środkowoeuropejczyka
      Peter Michalík

      Obraz miasta, jaki podróżnik zastaje po przyjeździe do historycznego centrum Stambułu, nie jest tożsamy z wizerunkiem miasta, które go otacza: w ścianach budynków i ruchliwych arterii rozpoznaje odbicie dawnego otoczenia, którego w obrazie tego miasta, w odróżnieniu od samej jego materii, nie wymazała dynamika kilku dekad modernizacji.