Narody i stereotypy

Historia uczy, że relacje międzynarodowe w dużej mierze zależą od naszych wyobrażeń o innych. I nawet jeśli żywione przez nas przekonania nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości, stereotypów wyzbywamy się niechętnie. Ambrose Bierce nazwał je „wędrującą opinią bez widomych dowodów na swe poparcie”.
Myślenie stereotypowe tkwi głęboko w kulturze, historii i pamięci zbiorowej. Nie odzwierciedla jedynie realnych, dawnych lub niedawnych konfliktów, choć nie sposób go od nich całkowicie oddzielić. Wszak stereotypy rodzą się w wyniku napięć i rywalizacji, frustracji i agresji.
Stereotypizacja jest „prawem najmniejszego wysiłku”, jak trafnie zauważył Gordon Allport. Wyręcza z myślenia o tym, jak naprawdę wygląda świat, mimo że sprowadza go do krzywdzących uproszczeń. Dotyczy to zwłaszcza stereotypów narodowych, które raz sformułowane zdają się odporne na rewizję i modyfikację.
A jednak to sytuacja polityczna może być najskuteczniejszym sposobem ich zmiany. Nie trzeba szukać daleko, można wręcz powiedzieć, że dzieje się tak na naszych oczach. Dziś Polskę i Niemcy łączą przyjazne stosunki; co więcej – Niemcy należą dziś do największych przyjaciół Izraela w Europie, z kolei więź Ukrainy i Rosji poddawana jest najtrudniejszej próbie.
Nic zatem nie jest dane z góry. Także stereotypom nie jest dane zastygać.

    • 1
      Od redakcji
      Jacek Purchla

      Historia uczy, że relacje międzynarodowe w dużej mierze zależą od naszych wyobrażeń o innych. I nawet jeśli żywione przez nas przekonania nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości, stereotypów wyzbywamy się niechętnie. Ambrose Bierce nazwał je „wędrującą opinią bez widomych dowodów na swe poparcie”.
      Myślenie stereotypowe tkwi głęboko w kulturze, historii i pamięci zbiorowej. Nie odzwierciedla jedynie realnych, dawnych lub niedawnych konfliktów, choć nie sposób go od nich całkowicie oddzielić. Wszak stereotypy rodzą się w wyniku napięć i rywalizacji, frustracji i agresji.
      Stereotypizacja jest „prawem najmniejszego wysiłku”, jak trafnie zauważył Gordon Allport. Wyręcza z myślenia o tym, jak naprawdę wygląda świat, mimo że sprowadza go do krzywdzących uproszczeń. Dotyczy to zwłaszcza stereotypów narodowych, które raz sformułowane zdają się odporne na rewizję i modyfikację.
      A jednak to sytuacja polityczna może być najskuteczniejszym sposobem ich zmiany. Nie trzeba szukać daleko, można wręcz powiedzieć, że dzieje się tak na naszych oczach. Dziś Polskę i Niemcy łączą przyjazne stosunki; co więcej – Niemcy należą dziś do największych przyjaciół Izraela w Europie, z kolei więź Ukrainy i Rosji poddawana jest najtrudniejszej próbie.
      Nic zatem nie jest dane z góry. Także stereotypom nie jest dane zastygać.

    • 4
      Mamy na oku

  • Narody i stereotypy
    • 12
      Mare Nostrum – metafora i rzeczywistość
      Shlomo Avinieri

      Uznawanie, że wszystkie uczucia czy struktury nacjonalizmu lub statusu państwowego są z założenia autorytarne i agresywne, a wobec tego moralnie odpychające, jest błędne zarówno z teoretycznego, jak i z historycznego punktu widzenia. Ocena ta jest również mocno stronnicza pod względem moralnym.

    • 22
      Stereotyp – w pułapce poznania
      Maciej Czerwiński

      Nasza wiedza wynika stąd, że tym i innym desygnatom przypisano już wcześniej, już przed nami, pewną wartość stereotypową. Automatycznie więc łączymy z nimi pewne sądy obiegowe. Nie wymyślamy ich, my je tylko dziedziczymy.

    • 30
      Czternaste najgorsze miejsce
      Mykoła Riabczuk

      Podstawowy podział na Ukrainie nie przebiega między przysłowiowym Wschodem a Zachodem czy etnicznymi Rosjanami a etnicznymi Ukraińcami albo też osobami rosyjsko- i ukraińskojęzycznymi. Jest to podział przede wszystkim między przeszłością a przyszłością, sowieckością a antysowieckością, systemem opartym na układzie patron – klient a ustrojem obywatelskim.

    • 42
      Ziemowit Szczerek

      Polska to Wschód, który próbuje od Wschodu uciec. To wieczne stanie w korytarzu pomiędzy Wschodem a Zachodem wykształciło w Polakach swego rodzaju schizofrenię.

    • 50
      Polak i Polka w naszym kinie najnowszym
      Tadeusz Lubelski

      Ostatnia dekada była okresem mniej lub bardziej wartościowego, w każdym razie wyraźnego, przepracowywania polskości w kulturze.

    • 64
      Czciciele kamieni. Projekt Skopje 2014
      Piotr Majeweski

      Ideolodzy macedońskiej prawicy zdają się wierzyć, że wznosząc substytuty obiektów architektonicznych pochodzących z dalekiej przeszłości, sprawią, iż wartości wyznawane przez „ich” przodków (definiowane i określane współcześnie) staną się równie bliskie potomnym.

    • 79
      Nowa Europa Online
      Łukasz Trzciński

      O swoim projekcie fotograficznym "Nowa Europa. Atlas" Łukasz Trzciński rozmawia z Magdaleną Petryną

  • Rozmowa
    • 92
      Sztuka pertraktuje z miejscem
      Mirosław Bałka, Kasia Redzisz

      Mirosław Bałka i Kasia Redzisz w rozmowie z Moniką Rydiger i Natalią Żak

  • Idee w praktyce
    • 110
      Kolonia, muzeum, Zumthor
      Stefan Kraus

      Stefan Kraus, dyrektor Kolumby, w rozmowie z Żanną Komar

      Kontakt z oryginalnymi dziełami prowadzi do własnych odkryć, które określam jako naukowość muzealną. W postrzeganiu obiektów, architektury i zbiorów nie chodzi tak bardzo o rozróżnienie między tym, co „stare”, a tym, co „nowe”, lecz raczej o to, jak oddziałuje ich teraźniejszość i jednoczesność.

    • 126
      Jioanna Rajkowska: widoczna i nie-widzialna
      Wojciech Szymański

      Niewidoczna dla większości społeczeństwa sztuka współczesna, za sprawą generacji artystów tak jak Rajkowska urodzonych w latach sześćdziesiątych, a łączonych powszechnie z formułą sztuki krytycznej, na przełomie wieków stała się nie tylko dobrze widoczna w dyskursie medialnym, lecz także wskutek podejmowanych przez siebie zagadnień widzialna (jako problem).

  • Refleksje, wrażenia, opinie
    • 140
      Powrót Gierymusów
      Edyta Gajewska

      "Aleksander Gierymski 1850–1901"
      Muzeum Narodowe w Warszawie
      20 marca – 10 sierpnia 2014

      "Maksymilian Gierymski. Dzieła, inspiracje, recepcja"
      Muzeum Narodowe w Krakowie
      25 kwietnia – 10 sierpnia 2014

    • 156
      Nadodrzańskie krajobrazy nieznane
      Wojciech Wilczyk

      André Köhler
      "Odra_Rhein_Oder_Ren Fotoessay"
      Kehrer Verlag, Heidelberg 2011

    • 164
      Koń i genetyka, czyli Europa Środkowa w lewadzie
      Beata K. Nykiel

      Frank Westerman
      "Czysta biała rasa. Cesarskie konie, genetyka i wielkie wojny"
      tłum. Jadwiga Jędras
      Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2014

  • Własną ręką
    • 178
      Inne znaczenie 1989 roku
      Emil Brix

      Na kontynencie szczycącym się swoją kulturową różnorodnością należy starać się o taki stan rzeczy, w którym granice będą oznaczały integrację, a nie rozłam. Europę czeka dużo pracy, zanim osiągnie równowagę pomiędzy centrum a peryferiami.